Październik 2014
PnWtŚrCzPtSbNd
293012345
6789101112
13141516171819
20212223242526
272829303112



Jesteś naszym
Licznik
gościem.


O Gminie - Historia


Prosto spod ziemi

Znaleziska archeologiczne z terenu gminy Mrozy dowodzą, że pierwsze ślady osadnictwa na tych terenach pochodzą z około 10 - 8 tys. lat p.n.e. i należą do grup łowców paleolitycznych. Zostały odkryte w miejscowości Mrozy i Łukówiec. Nieco młodsze, bo z ok. 4600 r. p.n.e. (epoka kamienia) są pozostałości plemion koczowniczych, prowadzących gospodarkę rolniczo-pasterską. Są to przede wszystkim narzędzia w postaci znalezisk luźnych, znaczących trasę przejścia pasterskich grup. Ze względu na koczowniczy tryb życia tych ludzi jakiekolwiek znaleziska są rzadkością, dlatego na uwagę zasługuje odkryta osada kultury amfor kulistych w Zdrojkach. Następny etap w dziejach ludzkości - epoka metalu (II epoka brązu), to już ludność półnomadyczna, między innymi kultura trzciniecka. Ślady jej punktów osadniczych można spotkać w Borkach i Zdrojkach. W III okresie epoki brązu do ok. 650 r. p.n.e. (wczesna epoka żelaza) na obszarze wschodniego Mazowsza powstały pierwsze osady kultury łużyckiej, której przejawami są wykopaliska z Łukówca. Z przełomu starszej epoki żelaza i okresu lateńskiego, kiedy z kultury łużyckiej wyłoniła się tzw. kultura grobów kloszowych, pochodzą znaleziska z okolic Kołacza, zaś z okresu dominacji cesarstwa rzymskiego pochodzą wykopaliska z Kuflewa. Wszystkie badania archeologiczne, choć było ich w stosunku do ilości zabytków archeologicznych niewiele, zaświadczają, że na tym terenie od dawna istniały ślady osadnictwa. Miało ono charakter koczowniczy, gdyż taki tryb życia i gospodarowania wtedy obowiązywał.

Osadzeni w grodzisku

Na przestrzeni wieków zmienia się ludzka kultura. Człowiek postanawia osiąść w jednym miejscu, rezygnując tym samym z koczowniczego trybu życiu. Wielu ludzi decyduje się osiąść na terenach, które kilkanaście wieków później wejdą w skład gminy Mrozy. Około VII w. pojawiają się grody i towarzyszące im osady oraz cmentarzyska, które później dadzą początek wielu miastom. Były to głównie osady obronne, dlatego lokowano je na wysokich cyplach o urwistych zboczach. Dominuje wtedy jeszcze gospodarka naturalna, to znaczy, że ludność mieszkająca w grodach zajmuje się gospodarką rolną i leśną, ale mamy już do czynienia z początkami handlu i rzemiosła, czemu sprzyja zgrupowanie ludzi w większe skupiska, podział pracy i rosnąca wymiana towarów. Takie grodzisko występuje na terenie gminy Mrozy we wsi Grodzisk, która od niego wzięła swoją nazwę. Badania archeologiczne dowodzą, że pochodzi ono z XI w. Jest to grodzisko dwuczłonowe wraz z otaczającymi je osadami, z których jedna wydaje się mieć charakter produkcyjny. Także prawdopodobnie do tego grodu należy cmentarzysko odkryte w pobliżu szkoły podstawowej w Grodzisku. Gród ten miałby w czasach Miecława - władcy Mazowsza do 1047 r. - stanowić zaporę przed atakiem z Małopolski. Jest to pierwsza notowana na tym terenie znaczniejsza osada. Nie oznacza to jednak, że w tym czasie w innym miejscu na obszarze gminy nie było osadnictwa. Chociażby niezidentyfikowane chronologiczne ślady grodu w Kuflewie każą sądzić, że w innych częściach gminy też występowały ludzkie osady

Średniowieczne miasteczka

Rozwój cywilizacyjny wymuszał i ciągle wymusza postęp technologiczny, który z kolei służy rozwojowi nowych dziedzin. Tak też było z rzemiosłem, którego rozkwit przypada na okres średniowiecza. Wiąże się z nim handel, a z handlem powstawanie większych ośrodków miejskich umożliwiających swobodną wymianę towarów i usług. Z tego powodu w średniowieczu taką popularnością cieszyła się lokacja miast i miasteczek. Na terenie gminy Mrozy zostały zlokalizowane dwa miasta, oba na prawie magdeburskim. Pierwsze z nich - Kuflew, otrzymał staraniem ówczesnych właścicieli dóbr --Marcina, Jana, Wiktoryna, Wernera Oborskich, prawo lokacyjne w 1521 r., drugie - Żeliszew (później nazwa zmieniona na Jeruzal), z inicjatywy Serafina i Zygmunta Oborskich, zostało lokowane w 1533 r.. Aby jednak można było uzyskać tam prawa miejskie, trzeba było wcześniej utworzyć parafię i postawić kościół. Erekcja parafii Kuflew miała miejsce w 1515 r. a parafii Żeliszew w 1532 r. Osadzenie miasteczka wymagało wytyczenia rynku. Do tej pory zachował się prostokątny rynek w Jeruzalu, który jest dosyć obszerny, ma wymiary 100 m x 120 m (był większy niż rynek w ówczesnym mieście Warszawa). Swój wylot na rynku znajdował stary gościniec z Warszawy do Siedlec, przebiegający przez miasteczko. Miało to duże znaczenie lokalizacyjne, ale tylko do roku 1820, kiedy to wybudowano szosę Warszawa - Mińsk - Siedlce (obecnie Warszawa - Terespol). Oba miasta cechowała karłowatość, to znaczy niewielkie uposażenie w gruntach, zaledwie po 3 łany. Ludność miejska nie miała więc szans zajmować się rolnictwem, pozostał jej jedynie handel i rzemiosło, co w powiązaniu z małym zasięgiem targowym Kuflewa i Jeruzala, nie dawało szans rozwoju. Walka szlachty z mieszczaństwem o przywileje, liczne wojny, w tym przede wszystkim najazd Szwedów, rozbiory przyspieszyły tylko upadek tych i im podobnych miast na Mazowszu. Kuflew prawdopodobnie utracił prawa miejskie w niedługim czasie po ich uzyskaniu (chociaż niektórzy podają, że po roku 1820), Jeruzal przestał być miastem około 1820 r., po wybudowaniu wspomnianej wcześniej szosy Warszawa - Mińsk - Siedlce. Przez dłuższy czas, zarówno Kuflew jak i Jeruzal, na tle pozostałych miejscowości wchodzących w skład dzisiejszej gminy Mrozy, odznaczały się dużą rangą, pełniąc m.in. funkcję ośrodków oświatowych i administracyjnych. Jeszcze w latach 1918-1954, z przerwą na czas II wojny światowej, w Kuflewie była siedziba gminy Kuflew (wcześniej siedziba gminy Kuflew znajdowała się w Woli Rafałowskiej). W Jeruzalu do 1922 r. mieściła się przeniesiona z Latowicza siedziba gminy Łukówiec, a od 1922 r., po likwidacji gminy Łukówiec siedziba gminy Jeruzal.

Wsie folwarczne

Pozostałe miejscowości pełniły rangę wsi folwarcznych. W przeważającej części wchodziły w skład dóbr Kuflewa, które dokładnie liczyły 8 folwarków (Kuflew, Huta, Liwiec, Guzew, Gójść, Skruda, Jeziorek, Barania Rudka) i 17 wsi (Kuflew, Topór, Grodzisk, Guzew, Gójść, Barania Rudka, Wola Paprotnia, Struga Dolna i Górna, Rudka, Lubomin, Wola vel Huta Rafałowska, Dąbrowa, Sokolnik, Trojanów, Kołacz, Mała Wieś, Jeziorek) . Dobra te były kolejno własnością Oborskich, Skarbka, Weroniki Korzbok-Łąckiej, Dąbrowskich (Weroniki Łąckiej-Dąbrowskiej i Bronisława Dąbrowskiego - syna Henryka, wodza Legionów Polskich), Lubomirskich, Szweycera. Po II wojnie światowej zostały rozparcelowane wśród mieszkańców i każdy otrzymał po ziemi uprawnej. Wsie należące do parafii Jeruzal miały innych włascicieli: Oborskich, Leśniowskich, ponownie Oborskich, Głogowskich, Rudzińskich, Cieszkowskich3 . Do dziś utrzymał się rolniczy charakter tych terenów

Letniskowe Mrozy

Nieco odmienną historię powstania na tle gminy ma miejscowość Mrozy. Jeszcze w XVI w. na terenie dzisiejszych Mrozów była tylko puszcza i trakt wiodący z Kałuszyna do Kuflewa. Panowały tu bardzo trudne warunki, które odstraszały prawie wszystkich potencjalnych osadników za wyjątkiem niemieckich kolonistów. Oni zdecydowali się na karczowanie puszczy i niełaskawy, bo ostry klimat. Stąd pierwotnie miejscowość ta nosiła nazwę Grozy. Osada Mrozy pojawia się we wszelkich wykazach dopiero od 1791 r. Została urządzona kolonialnie i była zamieszkała przede wszystkim przez Niemców. Obok niej na początku XVIII w. zlokalizowane były inne osady: Semanowizna, Wola Kałuska, Bernatowizna, Dębkowizna, Kozłowizna, Wymyśle i Wydmysy. Wszystkie te osady weszły w skład dzisiejszych Mrozów. Nie było tu także jednego właściciela. Część mrozowskich ziem należała do dóbr Kuflewa (na południe od dzisiejszych torów kolejowych), a część do dóbr Kałuszyna (na północ od torów). W Mrozach i przyległych osadach w XIX w. jeszcze z inicjatywy Hrabiny Dąbrowskiej powstały młyny i tartaki, dające zatrudnienie miejscowej społeczności. Później gospodarką na tym terenie kierował właściciel dóbr Kuflewskich - Bronisław Szwejcer. Miał on 5 młynów, tartak parowy, w którym pracowało 32 osoby, leśniczówkę, żwirownię, gospodarstwo rybne. W największej mierze ożywienie tego terenu nastąpiło na skutek wybudowania w latach 1820-1824 szosy Warszawa - Siedlce przebiegającej w odległości 5 km od centrum Mrozów. Przyczyniło się to do osiedlania się Żydów zajmujących się handlem i pośrednictwem. Innymi ważnymi aspektami były upadek powstania styczniowego i przybywanie do Mrozów wysiedlonych przez władze carskie rodzin ziemiańskich oraz uruchomienie w 1866 r. kolei żelaznej, łączącej Warszawę z Rosją, przebiegającej przez Mrozy.
Kolej ściągnęła jeszcze więcej Niemców i Żydów tak, iż w okresie międzywojennym mieliśmy tu do czynienia z istną mozaiką kulturowo-religijno-narodowościową. Podziały narodowościowe wyznaczały strukturę zawodową. Polacy zajmowali się tokarstwem, kołodziejstwem, stolarką oraz pracą na roli, Żydzi pośrednictwem i handlem, Niemcy pracowali na kolei i uprawiali ziemię. Każda z grup narodowościowych miała swój ośrodek społeczno-religijny, dzięki czemu jednocześnie obok siebie funkcjonowały kościół, bożnica i zbór. Parafia katolicka powstała w 1931 r. i wtedy też wybudowano drewniany kościół, który spłonął w 1979 r. (na jego miejscu pobudowano współczesny kościół murowany). Stan różnorodności kulturowej trwał oczywiście jedynie do II wojny światowej, na skutek której musiała opuścić te tereny najpierw ludność żydowska a potem niemiecka. Od tego czasu osiedlają się tutaj Polacy, pochodzący z miejscowości przyległych, którzy w Mrozach znajdują dogodny dojazd do miejsc pracy w Warszawie, w Mińsku Mazowieckim i w Siedlcach.

Ważnym epizodem w dziejach Mrozów, wpływającym w ogromnej mierze na charakter tej miejscowości, jest otwarcie w 1908 r. pierwszego w Królestwie Polskim Sanatorium dla piersiowo chorych i wpisanie tej miejscowości do rejestru wsi letniskowych (1905 r.), uznając ją za kurort. Mrozy miały zaszczyt gościć wielu sławnych ludzi, którzy jako kuracjusze albo wczasowicze spędzali tu swój czas. Byli to między innymi: malarz Józef Rapacki, jego brat dramaturg Wincenty Rapacki, malarz Stanisław Masłowski, poeta Artur Oppman, pisarz i redaktor Konrad Prószyński "Promyk" , malarz Tadeusz Makowski, aktorka Teatru Dramatycznego w Warszawie Irena Horecka oraz inni twórcy kultury i nauki. Do dziś Mrozy dla wielu mieszkańców Warszawy stanowią atrakcyjne miejsce spędzania weekendów.

Kształtowanie się granic gminy

Początku kształtowania się granic gminy Mrozy należy upatrywać w 1865 r. Po powstaniu styczniowym, obecne tereny należące do gminy wchodziły w skład dwóch gmin, czyli gminy Kuflew, do której należały wsie: Dąbrowa, Grodzisk, Guzew, Nowy Guzew, Kołacz, Kuflew, Lubomin, Maławieś, Mrozy, Podciernie, Podskwarne, Rudka - wieś, Rudka Sanatoryjna, Skruda, Skrzeki, Sokolnik, Topór, Porzewnica, Trojanów, Wola Kałuska, Wola Paprotnia, Wola Stanisławowska oraz gminy Łukówiec z siedzibą w Latowiczu (później w Jeruzalu), do której należały pozostałe obecne wsie gminy Mrozy, czyli Borki, Dębowce, Jeruzal, Kołacz, Lipiny, Łukówiec. W 1922 r. zlikwidowano Gminę Łukówiec, tworząc gminę Jeruzal. Gmina Kuflew i Jeruzal funkcjonowały do 1953 r., do zniesienia gmin i utworzenia Gromadzkich Rad Narodowych. W polskiej rzeczywistości gminy znów pojawiły się w 1973 r. Wtedy z gromad w Grodzisku, Jeruzalu, Kuflewie, Lipinach, Mrozach i Woli Rafałowskiej utworzono jedną gminę Mrozy. Od tamtej pory granice gminy nie zmieniały się.

Przedsiębiorcza społeczność

Utworzenie w 1973 r. gminy Mrozy w jej obecnym kształcie zainicjowało tworzenie lokalnej wspólnoty, która stając w obliczu przeróżnych problemów, zawsze starała się je pokonywać. Wspólnota ta w 1990 r. w wyniku transformacji ustrojowej uzyskała prawo samodzielnego stanowienia o sobie i przejęła inicjatywę poprawy swoich warunków życia. Na efekty nie trzeba było czekać długo. Dzięki wysiłkowi władz i całej społeczności przeprowadzono kolejne inwestycje. W latach 90-tych uruchomiono targowisko, wybudowano pawilony handlowe w Mrozach, rozbudowano sieć telefoniczną na terenie gminy, wyremontowano szkoły, strażnice, pobudowano oczyszczalnię ścieków i sieć wodociągową, wybudowano hale sportową przy szkole podstawowej w Mrozach i w Jeruzalu, wymieniono oświetlenie uliczne i nawierzchnię chodników. Od kilku lat prowadzi się selektywną zbiórkę odpadów. Zrekultywowano dzikie wysypiska śmieci. gmina Mrozy posiada zmodernizowaną stację PKP w Mrozach i przystanek w Grodzisku. Obecnie na terenie gminy działają cztery parafie rzymsko-katolickie, szpital wojewódzki, dwa ośrodki zdrowia, zakład poprawczy, Centrum Kształcenia Kadr Ministerstwa Sprawiedliwości, biblioteka będąca ośrodkiem kultury z filią, Sala Zamiejscowa Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej, liceum ogólnokształcące, dwa gimnazja, cztery szkoły podstawowe, ponad 400 zakładów rzemieślniczych, handlowych i usługowych. Miejscowości Mrozy od kilku lat stanowi miejsce organizowania różnorodnych imprez o zasięgu regionalnym i krajowym takich, jak np. Ogólnopolski Zjazd Opiekunów Szkolnych Pracowni Internetowych.

1 Kronika parafii Kuflew, Komitet Budowy Kościoła, Kuflew 1994, s. 8-9;
2 Grzegorczyk D., dz. cyt., s. 128-137;
3 Tamże, s. 147;

Opracowała: Kamila Kąca

Na podstawie:
Drzewiecki Z., Jeruzal Miński: Dzieje Parafii, Apostolicum, Ząbki 2002
Grzegorczyk D., Dzieje Mrozów i okolic, Gminna Biblioteka Publiczna, Mrozy 1997
Pazyra St., Geneza i rozwój miast mazowieckich, PWN, Warszawa 1959
Kronika parafii Kuflew, Komitet Budowy Kościoła, Kuflew 1994,
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Mrozy, Zakład Planowania Przestrzennego i Badań Ekologicznych "EKOS" , Siedlce 1999
copyright 2006-2014 Urząd Miasta i Gminy Mrozy